19:1-24:18    KUTOLEWA KWA AGANO

Waisraeli katika Mlima Sinai (19:1-25)
   Kufika kwa watu katika Mlima Sinai kulikuwa alama maalumu ya kutimizwa kwa ahadi ya Mungu 
aliyompa Musa wakati ule kichaka kilipowaka moto bila ya kuteketea (taz.3:12). Safari ya kutoka 
Misri ilichukua muda wa miezi mitatu nayo ilikuwa hasa kwa uwezo na utunzaji wa Mungu, kwa kadiri 
ya ahadi zake za agano. Hata kabla ya kuwepo kwa taifa la Israeli, Mungu alikuwa amekwisha lichagua 
kwa neema yake kuwa taifa lake, alipofanya agano lake na Ibrahimu na kuthibitisha mambo hayo. 
Baadaye alitawala historia ya wazao wa Ibrahimu na kutimiza ahadi za agano hilo (taz.Mwa 12:2; 
15:7-21; Kut 2:24; 4:22; 6:6-8; 15:13. Kwa maana ya 'Agano' taz.maelezo ya Mwa 9:8-17). Baraka za 
uhusiano huu wa pekee wa agano zilikuwa kwamba, watu wa Israeli watengwe na mataifa mengine, ili 
wawe mali ya Mungu, wawe makuhani, wamwabudu na kumtumikia Yeye. Kama wateule wa Mungu, 
Waisraeli walitakiwa wamwakilishe Mungu wao kwa mataifa ya ulimwengu (19:1-6).
   
   Ingawa agano liliwekwa kwa neema ya Mungu tu, baraka kuu ya agano ya ushirika na Mungu 
iliweza kuwa kweli kwa njia moja tu, yaani kama watu wangekuwa watakatifu katika maisha yao na 
kujitoa kwa Mungu; na jambo hilo waliweza kulipata tu, kama walielewa maagizo yake na kuyatii. 
Watu walikubali mambo hayo kwa moyo wote, nao waliahidi kutimiza amri za Mungu. Kwa njia hii, 
ingawa asili ya agano ilikuwa katika neema ya Mungu tu, wala haikuwa na masharti ya matendo ya 
wanadamu (taz.Gal 3:17-18), watu walipaswa kutimiza sehemu yao ya agano, kama walitaka 
kuzifurahia baraka zake (7-9).
   
   Kabla ya kuambiwa maagizo ya agano moja moja, watu walionyeshwa kwa kifupi nguvu za 
kutisha za Mungu Yule ambaye walijikabidhi kwake. Alikuwa mkuu na mtakatifu kiasi kwamba, hata 
watu waliagizwa watimize matendo ya kimfano ya kujitakasa siku mbili kabla ya kuruhusiwa hata 
kuutazama mlima wakati Mungu alipokuwa akisema na Musa huko. Mpaka uliwekwa umbali wa 
kutosha kuzunguka mlima wote, ili kusisitiza umbali uliokuwa kati ya Mungu Mtakatifu na watu wake 
wenye dhambi (10-15). Kisha watu walipewa nafasi ya kuona kwa kifupi mamlaka ya kutisha ya Yule 
waliyejikabidhi kwake. Mtu ye yote asiyekaribishwa rasmi, kama angethubutu kuvuka mpaka huo, 
ikiwa kwa kutojali tu, au kwa kupotea kwa bidii yake, angeuawa (16-25).

Kanuni kuu za agano (20:1-17)
   Mungu akifuata utaratibu wa kawaida kama mkuu afanyaye agano na watu walio chini yake, 
alijijulisha kwanza kwa Waisraeli kwa kueleza jina na hali yake ya kuwa BWANA Mwenyezi, na kwa 
kuwaeleza watu wake tena mambo aliyowafanyia katika neema yake. Mwanzo kabisa Waisraeli 
walikumbushwa kwamba Mungu wao yu hai naye anashughulika daima, pia maneno ambayo 
wangeyasikia kwake yangekuwa mafunuo yaliyotoka kwake moja kwa moja (20:1-2).
   
   Kisha masharti ya agano yalifuata kwa njia ya amri kumi. Amri kumi hizo hazikuwa sheria kama 
sheria za kawaida za serikali fulani, kwa sababu hazikuwa na faini au adhabu, bali zilikuwa kanuni 
ambazo taifa lilipaswa kuishi kwa kadiri yake.
   
   Amri tatu za kwanza zilihusu uhusiano wa wanadamu na Mungu. Yeye peke yake ni Mungu wa 
kweli, hakuna nafasi tena kwa mwingine awaye yote (3). Sanamu ya namna yo yote isitumiwe kwa 
ibada, si mfano wa Mungu wa kweli, wala si sanamu ya kitu kingine ambacho kingeweza kuwa mfano 
wa miungu isiyo Mungu wa kweli. Mungu angechukua hatua kali ya hukumu ya haki dhidi ya watu 
wale ambao wangeasi agizo hilo, pia dhidi ya vizazi vya baadaye ambao wangefuata mifano mibaya ya 
mababu zao. Dhambi za kizazi kimoja zingechukua uzito wake hata juu ya kizazi kifuatacho. Lakini 
kwa wale ambao wangekuwa waaminifu, Mungu angejidhihirisha kuwa mwaminifu kwao (4-6).
   
   Watu wa YAHWEH (BWANA) walikatazwa kulitumia jina lake ovyo, si katika kuapa kwa neno 
lisilokuwa kweli, wala si katika kiapo kisichotimizwa baadaye. Pia walipaswa kuwa waangalifu wasije 
wakatumia jina hilo pasipo heshima, kama vile katika hasira au kulaani (7; taz.Law 24:16).
   
   Amri ya nne ilikuwa na sehemu ya Mungu na ya wanadamu pia. Siku ya Sabato ya kila juma 
ilihamasisha tabia ya kumwabudu Mungu, kwa sababu siku hiyo iliwekwa wakfu kuwa takatifu kwa 
Mungu, pia ilisaidia kwa mahitaji ya miili ya wanadamu kupumzika (8-11).
   
   Amri sita zilizofuata zilihusu wajibu wa watu katika jumuia. Ya kwanza katika hizo iliwafundisha 
watu kuwa waaminifu katika wajibu wao ndani ya familia zao. Katika kutimiza amri hiyo, wangesaidia 
jamii yote iwe imara na yenye afya, pia wao wenyewe wangekuwa na maisha marefu yenye furaha na 
amani. Kila mtu ampende jirani yake kama nafsi yake, akijiepusha kabisa na mambo ya uuaji. Atunze 
usafi wa maisha ya ndoa na kujiepusha na zinaa na uasherati. Aheshimu haki ya kila mtu ya kuwa na 
mali yake mwenyewe. Akatae kabisa kufanya mashtaka ya uongo, na hata kuzuia mafikira ya ndani 
yawezayo kutamani kitu cho chote kilicho mali ya mtu mwingine (12-17).

Tabia inayotakiwa katika ibada (20:18-26)
   Musa aliridhika alipoona hali ya unyenyekevu wa watu baada ya kuona matukio ya kutisha 
yaliyounganika na kuja kwa Mungu juu ya Mlima Sinai. Walipojitambua katika upungufu wao, 
waliongezewa hofu kwa Mungu (18-21).
   
   Tabia hiyo ya unyenyekevu ilitakiwa pia kama mtu angetaka kujenga madhabahu wakati wo wote 
na mahali po pote ambapo Mungu angejidhihirisha kwake (k.mf.l7:14-16). Waisraeli walikuwa kabila 
lililosafiri, na hivyo madhabahu zile hazikuweza kuwa za kudumu. Waisraeli walikuwa taifa lenye 
dhambi, na hivyo madhabahu hazikutakiwa kujengwa kwa umaridadi na gharama zaidi. Zilitakiwa 
kuwa za unyenyekevu, kama fungu la udongo au fungu la mawe yaliyopangwa tu, kwa kadiri vifaa 
vyake vilivyopatikana mahali walipokuwa wakipita. Madhabahu hazikutakiwa kuwa juu sana, kiasi cha 
kuhitaji ngazi, kwa kusudi la kuzuia aibu kama mtu angekwea na kuinua nguo zake wakati wa kupanda 
ngazi ya madhabahu (22-26; taz.28:42-43).

Hali ya sheria ya Kiebrania
   Sheria za Kiebrania kwa jumla zilikuwa za namna mbili. Namna ya kwanza tumekwisha ona katika 
amri kumi. Amri zile zilikuwa maagizo maalumu. Zaidi zilikataza mambo, bila ya kuruhusu walakini 
wa aina yo yote (k.mf.'usiibe'). Namna ya pili ambayo tutaiona mara kwa mara katika mafungu matatu 
yafuatayo, ni sheria mbalimbali ambazo labda zilitokana na maamuzi aliyoyatoa Musa au wasaidizi 
wake katika mashauri yaliyotokea wakati uliopita, na wakati huo zilipokelewa kama kanuni maalumu 
katika mashauri yo yote ya baadaye (k.mf.'kama mtu akiazima mnyama kwa mwenziwe, naye akaumia 
huyo mnyama au akafa, ...lazima atalipa'). Sheria za namna ya kwanza zinaweza kuhesabiwa kuwa 
kanuni za msingi; zile za namna ya pili, matumizi ya kanuni hizo katika hali ya namna mbalimbali.
   
   Itaonekana kwamba sheria za Kiebrania kwa jumla zilifaa kwa hali ya utamaduni na desturi za 
maisha ya kawaida ya wakati ule. Zilipangwa ili kutunza amani na uamuzi wa haki baina ya watu 
waliokwisha tulia katika mila za maisha yao. Kwa mfano, sheria hizo hazikukataza utumwa moja kwa 
moja, kwa sababu katika hali ya jamii, ya biashara na ya siasa ya wakati ule taifa lingalipata shida 
kama utumwa ungeondolewa ghafla. Lakini sheria ya Kiebrania iliingiza msimamo mpya wa kufikiria 
hali nzuri kwa watu wengine isivyojulikana katika mila za mataifa mengine ya wakati wa kale, na 
hivyo maendeleo mapya yalianza ambayo baada ya muda mrefu yalileta mwisho kabisa wa utumwa.
   
   Kwa njia nyingine sheria za Kiebrania zilifanana na sheria nyingine za ulimwengu wa kale, lakini 
pia zilikuwa na tofauti za maana sana. Kwanza, adhabu au faini zilipangwa kadiri ya uzito wa makosa. 
Haukuwepo ukatili ulioonekana katika mataifa mengine ambapo adhabu mara nyingi iliingiza mateso 
makali kiasi kisichokuwa sawa na kosa (21:22-25; Kum 25:3). Pili, haki ilikuwa sawa kwa wote. 
Hazikuwepo sheria nyingine kwa watu wa daraja la juu, bali zilihakikisha usikilizaji wa haki kwa watu 
wote (23:3,6; Law 19:15).
   
   Na hasa, sheria za Kiebrania zililinda haki za wale wasioweza kujitetea au waliokuwa maskini 
(23:6), wageni (23:9, wajane au yatima (22:22), wenye madeni waliokuwa wamejiuza kuwa watumwa 
(21:1-11) na hata wale waliozaliwa katika utumwa (23:12).
   
   Sababu ya msingi iliyoleta tofauti kubwa hizo bila shaka ilitokana na sheria yao iliyotoka kwa 
Mungu mwenyewe, kama ilivyohakikishwa mara kwa mara. Mambo ya kiraia, ya kiadili na ya kidini 
hayakutengwa, kama ilivyokuwa katika jamii nyingine, kwa sababu katika jumuia ya watu wa Mungu 
sehemu zote za maisha zilikuwa na uhusiano. Watu waliona kila jambo katika nuru ya ujuzi wao wa 
Mungu na uhusiano wao naye.

Sheria kuhusu utumwa (21:1-11)
   Katika jumuia ya Kiebrania mtumwa alikuwa na haki zake. Mwanamme au mwanamke kama 
alikuwa mtumwa Mwebrania, hakuweza kulazimishwa kuwa mtumwa kupita muda wa miaka sita 
(21:1-2; Kum 15:12). Iwapo mtu alimchukua mke wake wakati wa kuingia utumwani, alimchukua tena 
baada ya kupata uhuru, lakini kama alikuwa hana mke wakati alipoingia katika utumwa, na baadaye 
alipewa mke na bwana wake, hakuweza kumchukua mke huyo pamoja na watoto wake wakati wa 
kurudishiwa uhuru wake. Wao walibaki kuwa mali ya bwana wake. Lakini kama alitaka, aliweza 
kuendelea kufanya kazi kwa bwana wake, na hivyo kuendelea kuwa na mke na watoto wake (3-6).
   
   Iwapo mwanamke alikuwa mjakazi naye alikuwa mke au mke mdogo wa bwana wake, mambo 
yalitofautiana. Hakupewa uhuru baada ya miaka sita, kama ilivyokuwa sheria kwa watumwa wengine, 
wala hakuweza kuuzwa kwa mtu mwingine, kama bwana wake hakumtaka tena. Wazazi wake 
waliweza kumkomboa. Kama hakukombolewa, mume au bwana wake alipaswa kuendelea kumtunza 
kwa kadiri ya hali yake ya kuwa mkewe. Kama mume alikosa kufanya hivyo, ilikuwa lazima 
mwanamke huyo apewe uhuru bila malipo yo yote (7-11).
   
   Sheria kuhusu ujeuri na madhara (21:12-27) Hukumu ya kifo ilikuwa adhabu kwa uuaji wa 
makusudi, ujeuri kwa wazazi na utekaji nyara wa watu kwa ajili ya kuwafanya watumwa. Desturi 
iliyoenea katika nchi za maeneo yale ya kuwa mwuaji aliyeshika pembe za madhabahu na kupaza sauti 
akiomba neema ya kuepukana na adhabu, haikuruhusiwa katika Israeli, ingawa mtu aliyeua kwa ajali 
bila makusudi, aliweza kupata usalama katika mji mmojawapo wa miji ya makimbilio ambayo 
ingetajwa hapo baadaye (12-17; taz.Hes 35:9-15; Kum 19:1-6).
   
   Mtu alipaswa kulipa fidia kama aliwaumiza wengine, kiwango cha fidia ilitegemea hali ya 
kuumizwa kwenyewe na hasara au umaskini uliotokana na kuumizwa (18-19). Mtu hakuweza kumtesa 
mtumwa wake au kumpiga mpaka afe. Kama alifanya hivyo, aliadhibiwa. Kama haikuthibitishwa 
kwamba kifo kilisababishwa na kupigwa, bwana wake hakuadhibiwa wala hakuweza kutozwa fidia. 
Yeye mwenyewe alipata hasara ya kupotewa na mtumwa wake (20-21).
   
   Kanuni ya ljicho kwa jicho na jino kwa jino' ilikuwa msingi kwa mahakama, yaani adhabu 
ilitakiwa kuwa sawa na kosa, yaani adhabu kubwa kwa kosa kubwa na adhabu ndogo kwa kosa dogo. 
Kanuni hiyo ilitolewa ili kuzuia kisasi, kwa sababu watu huwa na tabia ya kulipiza kisasi kikubwa 
kuliko kosa walilotendewa (22-25). Kama mtumwa aliumizwa sana, alitakiwa alipwe fidia kwa njia ya 
kupewa uhuru bila masharti yo yote (26-27).
   
   Katika hotuba yake ya mlimani katika Mt 5:38-42, Yesu hakupinga kanuni ya adhabu ya haki kwa 
makosa, kwa sababu ni sehemu ya msingi wa sheria ya serikali ya kiraia. Yesu hakutaka kuweka 
msingi kwa sheria mpya ya serikali, kama ilivyokuwa kwa Musa, bali aliwaonya wanafunzi wake 
wasidai haki yao daima. Katika uhusiano wao wa binafsi waongozwe na roho ya kusamehe, wakijikana 
wenyewe na kuonyesha upendo kwa wale wanaowatendea mabaya. Roho atawalaye mioyo ya 
Wakristo si roho atawalaye sheria za mahakama ya serikali.

Madhara yaletwayo na wanyama (21:28-36)
   Sheria zilipangwa ili kuwalinda au kuwaadhibu wenye wanyama walioumiza au kuua watu. Katika 
kukadiria ukubwa wa kosa na kupanga fidia iliyotakiwa kulipwa, ilifikiriwa zaidi kiasi ambacho 
mwenye mali alikosa kumtawala mnyama wake. Kama mtu aliyeuawa na mnyama alikuwa mtumwa, 
fidia ilipasa kulipwa kwa bwana wake, kwa sababu mtumwa alikuwa mali yake. Lakini pia mtumwa 
alihesabiwa kuwa mwanadamu wala siyo 'kifaa' au 'chombo' tu, na mnyama aliyeua alipaswa kuuawa, 
sawa sawa na ilivyokuwa kama alimwua mtu hum. Kuangamizwa kwa mnyama yule kulithibitisha 
utakatifu wa uzima wa binadamu (28-32).
   
   Kanuni zilizopangwa hapo juu za kukadiria jukumu kwa madhara ya wanadamu pia zilihusika kwa 
wanyama. Kulikuwa na haki ya ajabu kwa kila upande uliohusika (33-36).
   
Sheria kuhusu maiipo ya fidia (22:1-17) 
    Mwizi aliyekamatwa naye alikiri kosa lake, alipaswa kurudisha vitu alivyoiba, na juu yake alipe 
faini kuwa fidia kwa mwenye vitu. Kadiri kosa lilivyokuwa kubwa, ndivyo ilivyozidi faini yake. Kama 
hakuweza kulipa kiwango alichodaiwa, yeye mwenyewe alipaswa kujitoa kuwa maiipo kwa njia ya 
kuwa mtumwa wa mtu yule aliyeibiwa vitu vyake. Haikuwa halali kumwua mwizi, kama alikamatwa 
katika tendo hilo, isipokuwa usiku, ikiwa mtu aliyeibiwa alipaswa kujitetea maisha. Lakini kwa 
kawaida mwizi alitakiwa akamatwe na kupelekwa mahakamani (22:1-4).
   Fidia ilibidi kulipwa kwa madhara yaliyosababishwa na mifugo au moto (5-6). Mtu aliyeachiwa 
mali ili aitunze, hakudaiwa fidia kwa kuharibika au kupotea kwa mali hiyo, kama aliweza 
kuwaridhisha mahakimu, ama kwa njia ya kuapa kiapo au kwa kuthibitisha kwamba hasara ile haikuwa 
kosa lake. Kama yalikuwepo mashaka juu ya uaminifu wake, au kama vikundi viwili vilidai kitu fulani 
kuwa mali yao, mahakimu walikuwa na nafasi ya kuamua kikundi kipi kilidai kwa uongo (7-15).
   
   Mtu aliyembikiri mwanamwali alipaswa kulipa fidia kwa baba mzazi wa msichana. Fidia hiyo 
ilidaiwa kwa hali yo yote, haidhuru kama baba wa msichana baadaye alimruhusu mwanamme huyo 
kumwoa binti yake au sivyo, kwa sababu baada ya kitendo kile, baba yake hangeweza kupata mahari 
kamili kwa binti yake, kwa sababu alipotewa na ubikira wake (16-17).

Mambo mengine (22:18-23:19)
   Desturi na mambo ya dini ya kipagani yaliyohatarisha imani na dini ya Israeli yalipigwa
marufuku. Adhabu ya kawaida kwa makosa kama hayo ilikuwa kifo (18-20). Waisraeli waliagizwa 
kukumbuka mambo yaliyowapata wao wenyewe nchini Misri, na hivyo waonyeshe huruma kwa watu 
wasiokuwa na hali nzuri katika jumuia yao. Waliokuwa fukara au maskini wasionewe au kunyonywa 
na matajiri, bali wasaidiwe (21-27). (Kinachohesabiwa hapa kuwa dhuluma ni kumnyonya maskini na 
watu wa hali ya chini, wala siyo biashara ya halali. Yesu alilaumu dhuluma, lakini alithibitisha biashara 
ya halali; taz.Lk 6:34; 19:23.) Waisraeli wakiwa taifa la Mungu lililojitoa kwake, walitakiwa 
kumheshimu na kumtolea Yeye vitu vyao kwa ukarimu, na hapo hapo wajiepushe na uchafu wo wote 
(28-31).
   
   Maafisa walipaswa kuendesha huduma ya haki kila wakati. Wasiwapendelee matajiri wala 
maskini, wala wasikubali hukumu ishawishiwe na maoni ya watu wengi. Lakini kufuata kila agizo la 
sheria tu haikutosha: Kilichotakiwa zaidi ni utu mwema na huruma kwa watu wote, hata kwa maadui 
na wageni, na hata kwa wanyama (23:1 -9).
   
   Kila mwaka wa saba mashamba yalitakiwa yapumzike, yaani yasilimwe. Kitu cho chote kilichoota 
shambani hivi hivi tu kwa mwaka huo, kilipaswa kiachwe kwa ajili ya maskini. Mungu angetoa 
mavuno mengi zaidi katika mwaka wa sita, kusudi kusiwepo shida katika mwaka wa saba. Kila siku ya 
saba ilitakiwa kuwa siku ya kupumzika kwa watu wote, yaani kwa wakuu, kwa wafanyakazi na hata 
kwa wanyama (10-13; taz.Law 25:18-22).
   
   Sikukuu tatu ziadhimishwe kila mwaka, na angalau wanaume wazima wote wahudhurie sikukuu 
hizo. Sikukuu hizo zilikuwa Pasaka pamoja na Mikate Isiyotiwa Chachu, iliyowakumbusha watu 
walivyookolewa kutoka Misri; Pentekoste, yaani Malimbuko ya Mavuno, siku hamsini baada ya 
Pasaka, ya kuadhimisha mwisho wa mavuno ya ngano; na sikukuu ya Vibanda na Mavuno ya mwisho 
wa msimu wa ukulima (14-17. Kwa habari zaidi ya sikukuu hizo taz.Walawi 23).
   
   Desturi za ushirikina za kipagani za kusaza sehemu ya sadaka, na kumchemsha mwana-mbuzi 
katika maziwa ya mama yake, kwa matumaini ya kuongeza mafanikio katika mifugo, mambo haya 
yote yalipigwa marufuku (18-19).

Ahadi na maagizo (23:20-33)
   Maandiko rasmi ya hati ya agano yaliyoanza katika fungu la 20, ambapo Mungu alijidhihirisha 
kwa Waisraeli, yalidai uaminifu na utii wa watu, nayo yaliweka masharti juu yao, kama walitaka 
kuzifurahia baraka za agano. Hata wakati huo yalimalizwa kwa kutoa ahadi na maonyo mbalimbali. 
Habari hii tena ilifuata mfano uliojulikana katika desturi za kale za kufunga maagano. Ahadi kuu kwa 
Waisraeli zilikuwa ulinzi katika safari yao ya kuelekea nchi ya ahadi, ushindi juu ya maadui zao, afya 
na fanaka katika Kanaani na kuongezeka kwa taifa lao mpaka lijaze nchi yote. Lakini baraka hizo 
zilikuwa na masharti, yaani watu wawe waaminifu katika utii wa kumfuata BWANA kabisa (20-23).

Kutiwa sahihi kwa agano (24:1-18)
   Musa alipokariri maagizo ya agano kwa watu, wao waliahidi kuyatii yote kwa moyo mkunjufu 
(taz.l9:8). Katika nyakati za kale maagano mengi yalitiwa sahihi kwa damu (taz.maelezo ya Mwa 15:7-
21), na hata katika Mlima Sinai Mungu na watu wake waliunganishwa kwa njia ya sherehe ya damu. 
Nusu ya damu ilinyunyizwa katika madhabahu (iliyokuwa mfano wa uwepo wa Mungu), na nusu 
nyingine ilinyunyizwa juu ya watu. Lakini Waisraeli pia walikuwa wamejifunza kwamba damu ya 
sadaka ilikuwa ishara ya uzima uliotolewa ili kumkomboa mtu aliyekuwa chini ya hukumu ya kifo 
(k.mf.Pasaka). Kwa hiyo damu katika habari hiyo ya agano inawezekana kuwa na maana zaidi kuliko 
ya sherehe ya kufunga agano. Inawezekana kwamba ilikuwa na maana ya usuluhishi kwa ajili ya 
dhambi pia, kusudi Waisraeli waingie katika agano hali wamesafishwa dhambi zao za zamani, nao 
wamejitoa kwa Mungu (24:1-8. Kwa habari zaidi ya maana ya sadaka za kuteketezwa na sadaka za 
amani, n.k. taz.Law 1:1-7:38).
   
   Ili kuonyesha kuwa karibu sana na uhusiano wa agano hilo na Mungu, wajumbe wa Israeli 
walikwea mlima walipoona utukufu wa Mungu (bila ya kupigwa na utukufu huo hata wafe, 
anavyokumbusha mwandishi), na huko walikula karamu ya sadaka ya amani pamoja (9-11). 
   
   Waliporudi, Musa aliwaweka Haruni na Huri, ili wawatawale watu kwa niaba yake wakati yeye na 
Yoshua waliporudi mlimani. Yoshua alifuatana na Musa katika safari hiyo kwa sehemu tu, ambapo 
Musa, baada ya kukaribishwa, alikaribia mpaka mbele ya Mungu kabisa. Alikuwa huko kwa muda wa 
karibu majuma sita, alipopata maelezo yote yaliyohusu hema la kukutania na makuhani yanayoelezwa 
katika mafungu ya 25-31 (12-18).